Współcześni oszuści nie potrzebują łomu, wytrycha ani kominiarki, by pozbawić nas oszczędności. Wystarczy im telefon, komputer, dostęp do internetu i znajomość ludzkiej psychiki. O tym, jak działają cyberprzestępcy, jak rozpoznawać zastawiane przez nich pułapki i przede wszystkim, jak nie dać się oszukać, rozmawiali uczestnicy Uniwersytetu Trzeciego Wieku podczas wyjątkowo interesującego spotkania, które odbyło się 22 października 2026 roku w Gminnej Bibliotece Publicznej w Psarach.

Gośćmi biblioteki byli młodzi eksperci reprezentujący Kancelarię Rekowery, zajmującą się problematyką oszustw finansowych i internetowych oraz pomocą osobom poszkodowanym przez nieuczciwe podmioty. Wykład zatytułowany „Oszust – Alert! Jak nie stracić pieniędzy?” był nie tylko okazją do zdobycia praktycznej wiedzy, ale przede wszystkim ważnym ostrzeżeniem przed zagrożeniami, które we współczesnym, coraz bardziej cyfrowym świecie mogą dotknąć każdego z nas.

Nowe oblicze oszustów

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu oszust kojarzył się najczęściej z podejrzanym handlarzem, fałszywym akwizytorem czy człowiekiem oferującym wyjątkowo korzystną transakcję. Dzisiaj przestępca może przedstawiać się jako pracownik banku, doradca inwestycyjny, funkcjonariusz policji, urzędnik, a nawet członek naszej rodziny.

Co więcej, może kontaktować się z nami z drugiego końca świata, nie wychodząc z własnego mieszkania.

Współczesna przestępczość internetowa jest coraz bardziej wyrafinowana. Oszuści wykorzystują nie tylko zaawansowane technologie, ale przede wszystkim mechanizmy ludzkiej psychiki. Doskonale wiedzą, jak wzbudzić strach, wywołać poczucie zagrożenia, rozbudzić nadzieję na szybki zysk albo skłonić człowieka do podjęcia pochopnej decyzji.

Właśnie dlatego ofiarą internetowego oszustwa może zostać praktycznie każdy, niezależnie od wieku, wykształcenia czy doświadczenia życiowego.

Szczególnie narażone mogą być jednak osoby starsze, które nie wychowywały się w świecie smartfonów, bankowości elektronicznej i mediów społecznościowych. Dla wielu seniorów internet jest stosunkowo nowym środowiskiem, którego zasad wciąż się uczą. Nie oznacza to oczywiście braku rozsądku czy życiowej zaradności. Problem polega na tym, że doświadczenie zdobywane przez całe życie nie zawsze wystarcza do rozpoznania zagrożeń pojawiających się w cyfrowej rzeczywistości.

Dlatego właśnie spotkania edukacyjne, takie jak wykład zorganizowany prze Akademię WSB z Dąbrowy Górniczej dla słuchaczy psarskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku, mają tak ogromne znaczenie.

Manipulacja - najgroźniejsza broń

Podczas spotkania przedstawiciele Kancelarii Rekowery szczegółowo wyjaśniali zasady funkcjonowania współczesnych oszustw internetowych, przybliżając słuchaczom mechanizmy, dzięki którym przestępcy zdobywają zaufanie swoich ofiar.

Warto bowiem uświadomić sobie pewną niezwykle istotną rzecz: oszust nie zawsze próbuje złamać zabezpieczenia naszego komputera czy konta bankowego. Znacznie częściej stara się nakłonić nas, abyśmy sami otworzyli mu drzwi.

Może zacząć od niewinnej wiadomości SMS z informacją o konieczności dopłacenia kilku złotych do przesyłki. Może zadzwonić, przedstawiając się jako pracownik działu bezpieczeństwa banku, i przekonywać, że nasze pieniądze są zagrożone. Może również zaproponować wyjątkowo korzystną inwestycję, która w krótkim czasie ma przynieść imponujące zyski.

W każdym z tych przypadków mechanizm bywa podobny. Najpierw pojawia się wiarygodnie brzmiąca historia, następnie silna emocja, a wreszcie presja, by działać natychmiast.

„Jeśli nie wykona pan przelewu, pieniądze przepadną”. - UWAŻAJ!

„Musi pani natychmiast zabezpieczyć swoje konto”. - UWAŻAJ!

„Ta wyjątkowa oferta jest dostępna tylko dzisiaj”. - UWAŻAJ!

Takie komunikaty powinny zapalać w naszej głowie czerwoną lampkę.

Oszustowi zależy przede wszystkim na tym, abyśmy przestali spokojnie myśleć, a zaczęli działać pod wpływem emocji!

Obietnica łatwego bogactwa

Jednym z poważniejszych zagrożeń są oszustwa inwestycyjne. Internet pełen jest reklam obiecujących szybkie i niemal pewne pomnożenie pieniędzy. Niektóre wykorzystują wizerunki znanych osób, nazwy renomowanych firm, a nawet spreparowane materiały przypominające wiadomości z popularnych portali informacyjnych.

Scenariusz często wygląda podobnie. Potencjalna ofiara trafia na atrakcyjną reklamę, zostawia numer telefonu, a następnie kontaktuje się z nią rzekomy doradca inwestycyjny. Początkowa wpłata może być stosunkowo niewielka. Na specjalnie przygotowanej stronie internetowej pojawiają się nawet informacje o rosnących zyskach.

Problem w tym, że prezentowane liczby mogą być jedynie fikcją, stworzoną po to, aby nakłonić ofiarę do wpłacenia kolejnych pieniędzy.

Kiedy przychodzi moment wypłaty zgromadzonych środków, pojawiają się trudności. Trzeba zapłacić dodatkową prowizję, podatek, opłatę weryfikacyjną albo dokonać kolejnego przelewu. W rzeczywistości pieniądze najczęściej trafiają do kieszeni przestępców.

Szczególnie niebezpieczne są sytuacje, w których rzekomy doradca prosi o zainstalowanie programu umożliwiającego zdalne sterowanie komputerem lub telefonem. Pod pozorem pomocy technicznej oszust może w ten sposób uzyskać dostęp do poufnych informacji, a nawet przejąć kontrolę nad operacjami wykonywanymi na urządzeniu.

Warto zapamiętać prostą zasadę: "każda obietnica wysokiego, gwarantowanego zysku bez ryzyka powinna wzbudzać szczególną podejrzliwość". W świecie finansów nie istnieją cudowne sposoby na szybkie i pewne bogactwo.

Każdy telefon może stać się narzędziem przestępstwa

Inną popularną metodą jest podszywanie się pod przedstawicieli zaufanych instytucji. Osoba odbierająca telefon może usłyszeć, że rozmawia z pracownikiem banku, który właśnie wykrył próbę włamania na jej konto.

Rozmówca brzmi profesjonalnie, zna bankowe słownictwo, a niekiedy posługuje się nawet danymi osobowymi swojej ofiary. Może też zadzwonić z numeru, który na ekranie telefonu wygląda jak prawdziwy numer banku. Takie fałszowanie identyfikacji połączenia jest technicznie możliwe.

Następnie pojawia się polecenie natychmiastowego przelania pieniędzy na tak zwane konto techniczne lub bezpieczne konto rezerwowe.

Tymczasem prawdziwy bank nie wymaga od klientów wykonywania takich przelewów w celu zabezpieczenia oszczędności.

Podobnie działają oszuści wykorzystujący metodę „na policjanta”, „na wnuczka” czy „na wypadek”. Ich celem jest wywołanie lęku o bezpieczeństwo bliskich lub przekonanie rozmówcy, że uczestniczy w tajnej akcji, która wymaga natychmiastowego przekazania pieniędzy.

Rozwój sztucznej inteligencji stwarza dodatkowe możliwości manipulacji. Technologia pozwala bowiem coraz wiarygodniej naśladować ludzki głos, a nawet tworzyć fałszywe nagrania wideo. Sam fakt, że słyszymy znajomy głos, nie zawsze musi stanowić wystarczające potwierdzenie tożsamości rozmówcy.

Najlepszym rozwiązaniem w sytuacji budzącej podejrzenia jest zakończenie połączenia i samodzielne skontaktowanie się z daną osobą lub instytucją, korzystając ze znanego i wcześniej sprawdzonego numeru telefonu.

Niebezpieczeństwo jednego kliknięcia

Kolejnym zagrożeniem są fałszywe wiadomości e-mail i SMS oraz strony internetowe łudząco przypominające witryny banków, firm kurierskich czy instytucji publicznych.

Przestępcy często wykorzystują drobne, codzienne sprawy. Informują o niedostarczonej paczce, konieczności uregulowania niewielkiej zaległości albo pilnym potwierdzeniu danych.

Wiadomość zawiera link, który prowadzi do podrobionej strony. Jeżeli wpiszemy tam login, hasło lub dane karty płatniczej, mogą one trafić bezpośrednio do oszustów.

Takie działanie określa się mianem phishingu, a jego odmianę wykorzystującą wiadomości SMS nazywa się smishingiem.

Dlatego niezwykle ważne jest sprawdzanie adresów odwiedzanych stron internetowych, nieotwieranie podejrzanych odnośników oraz unikanie przekazywania poufnych informacji osobom, których tożsamości nie potrafimy zweryfikować.

Warto również pamiętać, że sama obecność symbolu kłódki przy adresie internetowym nie oznacza jeszcze, że dana strona jest uczciwa. Również fałszywe witryny mogą korzystać z szyfrowanego połączenia.

Oszust Alert – sprawdź, zanim zaufasz

Przedstawiciele Kancelarii Rekowery prowadzą również internetowy serwis edukacyjno-informacyjny www.oszustalert.pl, którego celem jest ostrzeganie przed nieuczciwymi podmiotami i podejrzanymi ofertami.

Na stronie dostępna jest wyszukiwarka pozwalająca sprawdzić nazwę firmy, adres strony internetowej, numer telefonu lub numer NIP. Serwis gromadzi informacje o zgłaszanych przypadkach oszustw, podejrzanych podmiotach oraz niebezpiecznych domenach internetowych.

To szczególnie przydatne narzędzie dla osób, które rozważają dokonanie przelewu, zakup w nieznanym sklepie internetowym czy skorzystanie z oferty inwestycyjnej.

Twórcy serwisu zwracają uwagę na kilka charakterystycznych sygnałów ostrzegawczych. Należą do nich między innymi obietnice wysokiego zysku bez ryzyka, wywieranie presji czasu, brak odpowiednich uprawnień do prowadzenia działalności inwestycyjnej, namawianie do instalowania programów zdalnego dostępu oraz kontakt prowadzony wyłącznie przez komunikatory internetowe.

Ważne jest jednak zastrzeżenie: brak danej firmy w rejestrze ostrzeżeń nie oznacza automatycznie, że jest ona bezpieczna. Żadna baza danych nie obejmuje bowiem wszystkich działających oszustów.

Serwis umożliwia również przesłanie podejrzanego przypadku do weryfikacji. Kancelaria deklaruje ponadto udzielanie pomocy osobom, które utraciły pieniądze w wyniku oszustwa.

Warto odwiedzić tę stronę nie tylko w sytuacji zagrożenia, ale również po to, aby poszerzyć swoją wiedzę o sposobach działania cyberprzestępców.

Co zrobić, kiedy podejrzewamy oszustwo?

Najważniejsza jest szybka reakcja. Jeśli podaliśmy oszustom dane do bankowości elektronicznej, zatwierdziliśmy podejrzaną transakcję albo przelaliśmy pieniądze na nieznane konto, należy niezwłocznie skontaktować się ze swoim bankiem, korzystając z oficjalnej infolinii.

W zależności od sytuacji konieczne może być zablokowanie karty, zmiana haseł, zabezpieczenie dostępu do konta lub zgłoszenie nieautoryzowanej transakcji.

O podejrzeniu przestępstwa warto również zawiadomić policję.

Podejrzane wiadomości SMS zawierające niebezpieczne linki można bezpłatnie przekazywać do CERT Polska (Zespół Reagowania na Incydenty Komputerowe) na numer 8080, natomiast inne incydenty związane z cyberbezpieczeństwem zgłaszać za pośrednictwem strony incydent.cert.pl.

Bardzo ważne jest także zachowanie wszelkich dowodów: wiadomości, potwierdzeń przelewów, adresów stron internetowych oraz historii kontaktów z oszustami.

Należy przy tym zachować ostrożność wobec kolejnych osób obiecujących odzyskanie utraconych pieniędzy za dodatkową opłatą. Zdarza się bowiem, że człowiek, który raz padł ofiarą przestępstwa, staje się celem następnego oszustwa.

Wiedza najlepszą ochroną

Spotkanie w psarskiej bibliotece pokazało, jak ważna jest edukacja w zakresie bezpiecznego korzystania z nowoczesnych technologii. Szczegółowe wyjaśnienia przedstawicieli Kancelarii Rekowery pozwoliły słuchaczom lepiej zrozumieć mechanizmy działania internetowych przestępców i uświadomić sobie, że zagrożenie nie jest jedynie odległym problemem znanym z telewizyjnych wiadomości.

Dotyczy ono naszej codzienności: telefonów, zakupów, wiadomości, płatności i pozornie niewinnych kontaktów z nieznajomymi.

Warto przy tym podkreślić, że celem takich spotkań nie jest wzbudzanie strachu przed internetem. Nowoczesne technologie oferują przecież ogromne możliwości, ułatwiają kontakt z bliskimi, dostęp do informacji, załatwianie codziennych spraw i uczestnictwo w życiu społecznym.

Chodzi raczej o to, abyśmy potrafili korzystać z tych dobrodziejstw świadomie, rozsądnie i bezpiecznie.

Seniorzy nie powinni rezygnować z cyfrowego świata w obawie przed oszustami. Powinni natomiast otrzymywać wiedzę i wsparcie, dzięki którym będą mogli poruszać się w nim z większą pewnością siebie.

Nie bójmy się również pytać, konsultować swoich wątpliwości z bliskimi czy prosić o pomoc. Weryfikacja podejrzanej informacji nie jest oznaką niewiedzy, lecz przejawem odpowiedzialności.

Dziękujemy przedstawicielom Kancelarii Rekowery za niezwykle pouczający wykład, przystępny sposób przekazania trudnych zagadnień oraz zaangażowanie w edukację uczestników Uniwersytetu Trzeciego Wieku.

Mamy nadzieję, że zdobyta wiedza nie tylko zwiększy bezpieczeństwo naszych słuchaczy, ale również będzie przekazywana dalej – rodzinie, znajomym i sąsiadom. Bo w walce z internetowymi oszustami każdy świadomy użytkownik sieci jest o jedną potencjalną ofiarę mniej.

Na koniec warto zapamiętać jedną prostą zasadę: jeśli ktoś żąda od nas natychmiastowego działania, przekazania pieniędzy lub ujawnienia poufnych danych, najlepszą pierwszą reakcją jest zatrzymanie się i sprawdzenie, z kim naprawdę mamy do czynienia.

Czasami kilka minut namysłu może uratować oszczędności całego życia.

Już 3 września 2026 roku rozpoczynamy w naszej bibliotece kulturalny sezon spotkań i wykładów. Z tej okazji zapraszamy na niecodzienny koncert.

Image